20 december 1966: de laatste stoomtrein van België rijdt naar Denderleeuw

Op 20 december 1966 kwam in Denderleeuw een einde aan een tijdperk. Locomotief 29.013 sleepte die dag de laatste door een stoomlocomotief getrokken reizigerstrein in normale dienst in België. De rit van Aat naar Denderleeuw betekende het officiële afscheid van de stoomtractie bij de NMBS. 

Meer dan honderd jaar nadat de eerste Belgische trein in 1835 tussen Mechelen en Brussel reed, was de stoomlocomotief niet langer de toekomst van het spoor. Elektrische en dieseltreinen namen steeds meer diensten over.

Toch bleef de stoom nog tot eind 1966 aanwezig op het Belgische spoorwegnet.

De laatste rit

Op 20 december 1966 vertrok locomotief 29.013 vanuit Aat (Ath) met de laatste reguliere reizigerstrein die door stoom werd getrokken.

De trein reed richting Denderleeuw, waar de historische rit eindigde. Volgens TrainWorld vertrok de locomotief om 14.07 uur uit Aat.

Daarmee werd 29.013 de locomotief die officieel de laatste reizigerstrein in normale dienst op stoom in België sleepte.

Waarom verdween de stoom?

De stoomlocomotief had jarenlang het Belgische spoor bepaald, maar was steeds minder geschikt voor de moderne spoorweg.

Vanaf de jaren na de Tweede Wereldoorlog investeerde NMBS steeds meer in elektrische en dieselaandrijving. Elektrische treinen konden sneller en efficiënter worden ingezet op geëlektrificeerde lijnen, terwijl diesellocomotieven een alternatief vormden op lijnen zonder bovenleiding.

Ook het werk rond een stoomlocomotief was bijzonder intensief. Een locomotief had een machinist én een stoker nodig. Die laatste moest tijdens de rit voortdurend kolen in de vuurhaard scheppen en het vuur en de stoomdruk controleren.

TrainWorld vermeldt dat een stoker tijdens een dienst van acht tot negen uur soms zeven tot tien ton kolen verwerkte.

Denderleeuw als eindpunt

Dat de laatste stoomtrein in Denderleeuw eindigde, is geen toeval zonder betekenis.

Het station ligt op een historisch belangrijke spoorverbinding tussen Brussel en Gent en was jarenlang een belangrijk knooppunt voor treinverkeer in de regio.

De spoorlijn via Denderleeuw en Aalst werd in de tweede helft van de negentiende eeuw aangelegd. Later werd de rechtstreekse verbinding Brussel-Gent via lijn 50A de belangrijkste route, terwijl de oudere verbinding via Denderleeuw en Aalst bekend werd als de ‘oude lijn’.

Was 29.013 daarna meteen verdwenen?

Nee.

Hoewel de laatste reguliere reizigerstrein op 20 december 1966 reed, was daarmee niet letterlijk elke stoomlocomotief onmiddellijk verdwenen.

Op 1 januari 1967 stonden nog 66 stoomlocomotieven op de activa van NMBS. Op 24 februari waren dat er nog 44. Op 29 maart 1967 maakte een intern proces-verbaal uiteindelijk officieel een einde aan de stoomtractie bij NMBS.

Het verschil is dus belangrijk: 20 december 1966 was het einde van de stoom voor het reguliere reizigersvervoer, terwijl de volledige stoomtractie pas in 1967 officieel werd beëindigd.

De locomotief bleef bewaard

De hoofdrolspeler van die historische dag, 29.013, werd uiteindelijk als spoorwegerfgoed bewaard.

De locomotief werd op 8 februari 1946 in dienst genomen. Na haar carrière bij NMBS bleef ze behouden en behoort ze vandaag tot de erfgoedcollecties van NMBS.

Daardoor bestaat er vandaag nog een tastbare herinnering aan de laatste reguliere stoomrit van België.

Veertig jaar later opnieuw stoom in Denderleeuw

Het verhaal kreeg in 2006 nog een bijzonder vervolg.

Ter gelegenheid van 150 jaar spoorlijn 50 werden op 10 september 2006 vier stoomritten georganiseerd tussen Denderleeuw en Schellebelle. Daarbij werd opnieuw een beroep gedaan op de legendarische 29.013.

Exact veertig jaar nadat de locomotief de laatste reguliere reizigerstrein op stoom naar Denderleeuw had gebracht, konden liefhebbers opnieuw met een stoomtrein vanuit Denderleeuw vertrekken.

Een stukje spoorweggeschiedenis

De rit van Aat naar Denderleeuw was meer dan een gewone treinrit. Hij markeerde het einde van een tijdperk waarin stoomlocomotieven decennialang het Belgische spoor bepaalden.

Vandaag zijn elektrische treinen vanzelfsprekend geworden en zijn dieseltreinen op steeds meer plaatsen aan het verdwijnen. De geschiedenis van de Belgische spoorwegen laat daardoor mooi zien hoe snel de technologie in iets meer dan een eeuw veranderde.

Op 20 december 1966 eindigde in Denderleeuw officieel het tijdperk van de stoom voor het Belgische reizigersvervoer.